بيشترين آن در هندسه ، حيل ، حركات ، موسيقى و كمترين آن در نجوم بود « 1 » . اين كتابها را بنو موسى تأليف كرده‌اند : كتاب بنو موسى فى الفرسطون ، كتاب الحيل ، كتاب الشكل المدوّر المستطيل ، كتاب الحركة الفلك الاولى ( يك مقاله ) ، كتاب المخروطات ، كتاب الشكل الهندسى الذى بيّن جالينوس امره و . . . ج ) خاندان نوبخت منجّم . نوبخت در دستگاه منصور عبّاسى منجّم بود و بنابر مشهور به ترجمه كتابهايى از پهلوى به عربى در علم نجوم مبادرت كرد . ابن نديم پايه دانش او را بر كتابهاى ايرانيان استوار مىداند . اين كتابها از اوست : كتاب النهمطان فى المواليد ، كتاب الفال النجومى ، كتاب المواليد ، كتاب تحويل سنى المواليد ، كتاب المدخل و . . . پس از وى پسرش ابو سهل بن نوبخت در شغل مهندسى و منجّمى جانشين پدر شد . يكى از احفادش حسن بن سهل بن نوبخت منجّم دربار الواثق خليفه عبّاسى بود . جمع ديگرى از اين خاندان كه از علماى رياضى و هيأت و نجوم بودند در ضمن مشاغل علمى به كار ترجمه و نقل كتب فارسى به عربى هم مىپرداختند . « 2 » چ ) خاندان بختيشوع . ايشان از عيسويان نسطورى ايران بودند و در اوايل عهد عبّاسيان رياست بيمارستان جنديشاپور را بر عهده داشتند . بختيشوع در دورهء مهدى عباسى و بعد از آن در عهد هارون به بغداد رفت و به معالجه خلفا همّت گماشت « 3 » . پس از وى پسرش جبرئيل اين سمت را به عهده گرفت . از افراد خاندان بختيشوع تنها كسى كه به ترجمهء آثار توجّه داشت جورجيس پسر بختيشوع بود ؛ امّا ديگران غالبا متوجّه تأليف كتابهاى پزشكى بودند ضمن آنكه مترجمانى را نيز به ترجمه كتابهاى معتبر پزشكى يونان و اسكندريه مىگماشتند . ح ) عمر بن فرخان طبرى . از بزرگان علم نجوم و مترجمان دوره مأمون عبّاسى است . احكام وى در نجوم همواره مورد قبول منجّمان اسلامى بود . وى كتابهاى بسيارى را براى مأمون ترجمه كرد و كتابى در تفسير چهار مقاله بطلميوس نوشت و آثار ديگر او عبارتند از : كتاب المحاسن ،

--> ( 1 ) همان ، 489 ؛ نيز ن . ك . ابن ابى اصيبعه ، عيون الانباء فى طبقات الاطباء ، ضبطه و صحّحه محمّد باسل عيون السود ، بيروت : دار الكتب العلمية ، 1419 ق . ( 2 ) الفهرست 492 ، 465 . ( 3 ) على بن يوسف القفطى ، تاريخ الحكماء قفطى . مترجم نامعلوم ، به كوشش بهين دارائى ، تهران : 1371 . ص 142 .